درباره ی آفاق اعجاز در قرآن کریم

اين نكته نيز نميبايد مورد غفلت واقع شود كه اصطلاح معجزه دربارة قرآن كه هم اكنون مرسوم و متعارف است، در آيات قرآن بدان اشاره نشده و اين اصطلاح را همانند ديگر اصطلاحات كلامي و تفسيري، متكلمان و مفسران از قرن سوم به بعد رايج كردهاند و قرآن، از اعجاز با عبارتهاي «بينه و آيه» و ... ياد كرده است مانند:

وَقَالُوا لَولاَ يَأتِينَا بِاَّيَةٍ مِن رَّبٍّهِ أَوَ لَم تَأتِهِم بَيٍّنَةٌ مَا فِي الصُّحُفِ الأُولَي.

و آنها گفتند: چرا [پيامبر]، معجزه و نشانهاي از سوي پروردگارش براي ما نميآورد؟ بگو آيا خبرهاي روشن اقوام پيشين كه در كتابهاي آسماني نخستين بوده است، براي آنها نيامد (طه (20): 133).

قَد جِئتُكُم بِبَيٍّنَةٍ مِن رَبٍّكُم فَأَرسِل مَعِيَ بَنِي اًِسرَائِيلَ قَالَ اًِن كُنتَ جِئتَ بِاَّيَةٍ فَأتِ بِهَا اًِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ.

[موسي گفت:smirk: من در حقيقت، دليلي روشن از سوي پروردگارتان براي شما آوردهام؛ پس فرزندان اسرائيل را همراه من بفرست. فرعون گفت: اگر معجزهاي آوردهاي، پس اگر راست ميگويي آن را ارائه بده (اعراف (7): 105 و 106).

قرآن، معجزة همة عصرها

معجزة هر عصري، لازم است در خور عصر خود باشد تا از تأثيرگذاري آن، چيزي كاسته نشود؛ بدين جهت، در عصر حضرت موسي كه قوم او در جادوگري سرآمد بودند، معجزة او از جنس سحر بود و چون در عصر حضرت عيسي، علم طب، پيشرفت قابل توجهي داشت، معجزة او شفاي بيماران واحياي مردگان بود. در زمان بعثت پيامبر اسلام9 نيز چون فرهنگ شعر و شاعري و سخنوري در اوج قرار داشت، معجزة پيامبر اسلام9 متني زباني بود كه تفوق پيامبري او را ثابت ميكرد و فقط براي آن روزگار نبود؛ بلكه چون پيامبر اسلام9، خاتم نيز بود، معجزه او ميبايد جاويدان و براي همة اعصار باشد، نه زمانمند و مكانمند؛ بدين جهت، معجزة او با آن زمان و همة دورانها متناسب شد.

قرآن، افزون بر عنايت به عصر خود، كتاب تمام دورانها و كتاب هدايت و تربيت همة انسانها است و خداوند متعالي به اين نكته اشاره ميفرمايد:

وَنَزَّلنَا عَلَيَ الكِتَابَ تِبيَاناً لِكُلٍّ شَيءٍ وَهُديً وَرَحمَةً وَبُشرَي لِلمُسلِمِينَ.

ما اين كتاب [آسماني] را بر تو نازل كرديم كه بيانگر همه چيز، و سبب هدايت و رحمت و بشارت براي مسلمانان است (نمل (27): 89).

علا مه طباطبايي نيز در اين خصوص ميفرمايد:

قرآن مجيد در مطالب خود، به امتي از امم مانند امت عرب يا طايفهاي از طوايف مسلمانان اختصاصي ندارد؛ بلكه با طوايف خارج از اسلام نيز سخن ميگويد ... و با هر طايفهاي از اين طوايف به احتجاج پرداخته، آنان را به سوي معارف حقة خود دعوت ميكند (طباطبايي، 1372: 20).

مبارزهطلبي و تحدي قرآن

همانطور كه در معناشناسي معجزه بيان شد، از جمله شروط و ويژگيهاي هر معجزهاي، تحدي و هماوردطلبي با مخالفان و منكران است. قرآن نيز كه بر قلب پيامبر اسلام9 نازل شد، از همان آغاز، در متن آيات، خود را آيه و معجزه خوانده و مخالفان خود را از آن روزگار تا امروز به همانندآوري آن دعوت كرده است. خداوند متعالي در سورة عنكبوت ميفرمايد:

وَقَالُوا لَولاَ أُنزِلَ عَلَيهِ آيَاتٌ مِن رَّبٍّهِ قُل اًِنَّمَا الاَّيَاتُ عِندَ اِ وَاًِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُّبِينٌ أَوَلَم يَكفِهِم أَنَّا أَنزَلنَا عَلَيَ الكِتَابَ يُتلَي عَلَيهِم.

گفتند: چرا بر او، از سوي پروردگارش نشانههاي [معجزهآسا] نازل نشده است؟ بگو آن نشانهها پيش خدا است و من فقط هشداردهندهاي آشكارم. آيا براي ايشان بس نيست اين كتاب را كه بر آنان خوانده ميشود، بر تو فرو فرستاديم؟ (عنكبوت (29): 50 و 51).

قرآن در گروهي از آيات، از مخالفان، بلكه همة انسانها و در همة دورانها ميخواهد كه اگر در درستي و الاهي بودن آن ترديد دارند و آن را نشانة صدق و راستي پيامبر9 نميدانند، با تمام توان، و به كمك يكديگر، همانند آن را بياورند كه از آن به عبارت «تحدي» و هماوردطلبي ياد شده است. حضرت محمد9، خود نخستين كسي بود كه بر وحي و رسالت خود ايمان داشت و هيچگاه در آن ترديد نكرد (طباطبايي، 1393: 10/125)، و در برابر اوضاع سخت روزگار خود و با وجود همه ترديدهاي مخالفان، آنها را به تحدي قرآن دعوت ميكرد.

تاثیرات علمی ثابت شده نماز بر مغز...